Kaansarii Borata Saalaa (Prostate Cancer) Hubachuu fi Faayidaa Sifaa Dursee Of Ilaaluu (Screening)
Akkaataa daddafiin adda baasanii beekuun, yeroo yeroon qorannoo taasisuun, fi hubannoo dabaluun bu'aa kaansarii piroostetii hawaasoota adda addaa keessatti fooyyessuu akka danda'u baradhaa.
8
daqiiqaa
Kanserii pirosteetii dhiirota Awustiraaliyaa keessatti kanserii baay'ee adda baafamee mul'atu yoo ta'u, dhiirota kanserii haaraa qabaman keessaa shanan keessaa tokko ta'a. Yeroo jalqabaa irratti yoo argame yaalamuun isaa baay'ee salphaa ta'us, dhiironni baay'een — keessattuu warri madaallii sanyii Aborijiinii fi Afrikaa qaban — sadarkaa dhumaa irratti, yeroo yaaliin isaa walxaxaa ta'uu fi bu'aan isaa hin mirkanoofne irratti adda baafamu. Dhukkubicha hubachuu fi barbaachisummaa yeroon adda baasuu lubbuu oolchuu danda'a.
1. Pirosteetiin Maali, Hojiin Isaas Maali?
Pirosteetiin qaama xannacha xiqqoo fakkii kookii qabu yoo ta'u, dhiirota keessatti xannacha kaachoo jalaa fi dhuunfa dura argamudha. Hojiin isaa inni guddaan dhangala'aa sanyii kormaa (seminal fluid) kan sanyii kormaa gabbisu fi geejibu oomishuudha. Dhiironni yeroo umuriin isaanii deemu, pirosteetiin uumamaan guddataa deema. Kun baramaadha, garuu dhimmoota tokko tokko keessatti, guddinni seelii idilee hin taane kanserii pirosteetiitti geessuu danda'a.
2. Namni Saaxilamu Kami?
2.1 Umurii
Kanserii pirosteetii dhiirota umuriin isaanii 50 gadi ta'an keessatti baay'ee hin mul'atu garuu umuriin yoo deemu baay'ee baramaa ta'aa deema. Dhimmoota hedduun dhiirota umuriin isaanii 65 olii irratti adda baafama. Dhiironni umuriin 50 olii GP isaanii wajjin dhimma qorannoo irratti mari'achuu qabu, dhiironni umuriin 45 olii seenaa maatii qaban ammoo qorannoo dursa hundeeffame irratti yaaduu qabu.
2.2 Seenaa Maatii
Dhiironni abbaa, obboleessa, ykn ilma kanserii pirosteetii qabu jedhamanii adda baafaman dhukkubichaan qabamuuf carraa guddaa qabu. Dhiironni seenaa maatii kanserii harmaa qaban — keessattuu mudeeshinii gene BRCA — isaanis carraa olaanoo qabu.
2.3 Dhiirota Afrikaa fi Sanyii Jalqabaa (First Nations)
Qorannoon sadarkaa addunyaatti taasifame akka agarsiisutti, dhiironni sanyii Afrikaa kanserii pirosteetiin saaxilamuuf carraa olaanaa qabu akkasumas umurii dargaggummaatti fi bifa kanserii hamaan akka qabaman agarsiisa. Awustiraaliyaa keessatti, dhiironni sanyii Aborijiinii fi jreoota Torres Strait Islander qorannoo gadi aanaa fi du'a olaanaa kanserii pirosteetii irraa qabu, kunis wal-qixxummaa fayyaa bal'aa hawaasa sanyii jalqabaa mudatu agarsiisa.
Dhimmoonni aadaa gahee guddaa taphatu. Aadaa Afrikaa fi Aborijiinii hedduu keessatti, mariin dhimma fayyaa reproduction dhiirogtaa akka dhuunfaa ykn fashalaatti ilaalama, kunis dhimmoota dhuunfaa fayyaalessa wajjin kaasuu ykn sagantaa qorannoo keessatti hirmaachuuf rakkisaa taasisa.
3. Mallattoolee Xiyyeeffannoo Barbaadan
Kanserii pirosteetii inni jalqabaa yeroo baay'ee mallattoo dabalataa hin agarsiisu. Yeroo mallattoon mul'atu, finchaan jalqabuu ykn dhaabuu irratti rakkachuu, dhangala'aa finchaanii laafaa ykn citee deemu, yeroo baay'ee keessattuu halkan fincaa'uuf ka'uu, finchaan ykn sanyii kormaa keessatti dhiigni mul'achuu, yeroo fincaa'an dhukkubbii ykn gubaa gubachuu, fi dugda gadii, mudhii, ykn naannoo misirrachaatti dhukkubbiin dhaga'amuu danda'a.
Mallattooleen kunis dhimmoota kanserii hin taane kan akka pirosteetii guddatee ykn madaa'uu pirosteetiin dhufuu danda'u, kanaaf naasuun barbaachisaa miti garuu dhimma kana tuffatanii bira darbuunis sirrii miti. Hamma danda'ametti dafee GP arguun barbaachisaadha.
4. Qorannoo fi Adda Baasuu
4.1 Qorannoo PSA
Qorannoon dhiigaa Prostate Specific Antigen (PSA) sadarkaa PSA dhiiga keessaa safara. Sadarkaan PSA olka'aa ta'e kanserii pirosteetii agarsiisuu danda'a, garuu guddinna pirosteetii ykn madaa'uu pirosteetii irraas dhufuu danda'a. Bu'aan PSA olka'aa ta'e kanserii qabaachuu hin mirkaneessu — adda baasuuf qorannoo dabalataa baayoopsii (biopsy) dabalatee barbaachisaadha.
Awustiraaliyaan sagantaa qorannoo kanserii pirosteetii biyyoolessaa hin qabdu. Kana faca'ee, dhiironni dhimma qorannoo PSA bu'aa fi daangaa isaa dhimmoota saaxilamummaa dhuunfaa isaanii tilmaama keessa galchuun GP isaanii wajjin mari'atanii akka murteessan gorfamu.
4.2 Qorannoo Qubaa Dhuunfaan Taasifamu (Digital Rectal Examination)
Qorannoon qubaa dhuunfaan taasifamu (DRE) ogeessi fayyaa pirosteetii namaa daawwachuun dhimma hin baramne akka qoratu gargaara. Qorannoon kun dhiirota tokko tokkoof mijeessaa akka hin taanee fi qusaayee ta'us, yeroo gabaabaa, dhukkubbii kan hin qabne, fi dhimmoota qorannoon PSA dhiisuu danda'u adda baasuu danda'a. Dhiironni kkf rakkina dhabanii GP isaanii wajjin dhimma filannoo kanaa akka mari'atan jajjabaatu.
5. Filannoowwan Yaalii
Yaaliin kanserii pirosteetii sadarkaa fi hammeenya kanserichaa irratti, akkasumas umurii, fayyaa guutuu, fi filannoo dhuunfaa dhukkubsataa irratti hundaa'a. Filannoowwan keessatti hordoffii dhiyootti taasisuu kan kanseroota suuta guddachaa deeman, baqaqsanii yaaluun pirosteetii balleessuu, yaalii raadiyeeshinii, yaalii hormoonii, fi keemootiraapii kan kanserii sadarkaa olaanaa irratti argamuuf dabalata.
Dhiironni baay'een kanserii pirosteetii sadarkaa jalqabaa qaban haala gaariin yaalamanii jireenya guutuu fi fayyaalessa jiraachuu danda'u. Kunis maaliif yeroon adda baasuun baay'ee akka rarra'e ibsa.
6. Hawaasa Keessatti Cal’isa Cabsuu
Dhiirota Afrikaa fi Aborijiiniif, dhimma fayyaa pirosteetii irratti mari'achuun haala aadaatiin rakkisaa natti fakkaachuu danda'a. Garuu callisuun lubbuu galaafata. Jajjabeessitotni fayyaa hawaasaa, barsiistota hiriyyaa, fi haallan tajaajila fayyaa aadaadhaan amansiisoo ta'an gufuulee dhiironni qorannoo fi tajaajila fayyaa hordofuu irraa dhorkaa jiran cabsuuf gargaaruu danda'u.