Hubannoo Kanserii Afaan Harmaa fi Tajaajila Fayyaa Ittisaa

Kansari fiixee gadameessaa (cervical cancer) kansaroota addunyaa kana irratti baay'ee ittifamuu danda'an keessaa isa tokkodha. Qorannoo fi talaallii bu'a qabeessa ta'een, dursanii qorachuun argachuu ykn guutummaatti ittisuun ni danda'ama. Ta'us, Awustiraaliyaa keessatti, dubartoonni uummata abbaa biyyaa jalqabaa (Aboriginal) fi malkaa Torres Strait akkasumas dubartoonni dhalata Afriikaa ta'an uummata waliigalaa caalaa sadarkaa ol'aanaa fi sadarkaa dhibeen kun baay'ee fagaate irratti dhibee kanaan qabamaa jiru. Of-eggannoo qabaachuu, qorannoof dhihaachuu, fi tajaajila nageenya aadaa eegu dhiheessuun kana jijjiiruuf furtuudha.

1. Kansari Fiixee Gadameessaa Maali?

Kansari fiixee gadameessaa seelii tishuu fiixee gadameessaa keessa jiran irratti eegala — kunis kutaa gadameessaa isa gadiiti. Waggoota baay'ee turaa suuta suuta guddachaa deema, yeroo baay'ee jijjiirama seelii idilee hin taane kan dhibee Human Papillomavirus (HPV) kanaan uumamuun eegala. Sababa inni suuta suuta guddachaa deemuuf, kansaroota qorannoo yeroo yeroon taasifamuun dursanii saffisaan argamuu danda'an keessaa isa tokkodha.

1.1  Awustiraaliyaa Keessatti Hagam Beekamaadha?

Awustiraaliyaan addunyaa kana irratti lakkoofsa namoota kansari fiixee gadameessaan qabamanii gadi aanaa ta'e qabdi, kunis baay'inaan sababa sagantaa talaallii HPV biyyaaleessaa fi Sagantaa Qorannoo Kansari Fiixee Gadameessaa Biyyaaleessaatiini. Haa ta'u malee, milkiin kun waluma qixa hunda bira hin geenye. Dubartoonni uummata abbaa biyyaa jalqabaa fi malkaa Torres Strait, dubartoota Awustiraaliyaa kan abbaa biyyaa jalqabaa hin taane waliin yoo dorgomsiifaman, kansari fiixee gadameessaan qabamuuf yoo xiqqaate harka lama, dhibee kanaan du'uuf ammoo harka sadii caalaa carraa guddaa qabu.

1.2  Wantoota Carraa Qabama Dhibee Kanaa Dabalan

Wanti guddaan carraa qabama kansari fiixee gadameessaa dabalu vaayirasii HPV kan daddabarsa saalaa qabuun yeroo dheeraaf qabamanii turuudha. Wantoonni dabalataa carraa kana ol kaasan tamboo xuuxuu, sirni ittisa qaamaa dadhabuu, yeroo dheeraaf qorichoota ittisa ulfaa fooniin fudhataman fudhachuu, fi yeroo baay'ee ulfaahuudha. Qorannoo yeroo yeroon godhamu irratti hirmaachuu dhabuun carraa dhibicha yeroo inni baay'ee fagaatetti argachuu ol kaasa.

2. Talaallii dhaan Ittisuu

Talaalliin HPV Awustiraaliyaa keessatti barattoota Kutaa 7 jiran hundaaf karaa Sagantaa Talaallii Biyyaaleessaa bilisaan kennama. Innis dhibee HPV dhibee kansari fiixee gadameessaa akkasumas kansaroota biroo HPV n dhuufanii fi dhibee jofiingoo (genital warts) fiduuf sababa ta'an irraa ittisa.

Uummata lakkoofsi talaallii isaanii gadi aanaa ta'eef — dabalatee hawaasa abbaa biyyaa jalqabaa tokko tokko fi maatiiwwan Afriikaa dhiyoo dhufan — talaallicha boodas ta'u fudhachuun baay'ee fayyadaa qaba. Waa'ee carraa talaallii booddee fudhachuu ilaalchisee Doktora Keessan (GP) ykn Tajaajila Fayyaa Abbaa Biyyaalessaa (Aboriginal Medical Service) dubbisaa.

3. Awustiraaliyaa Keessatti Qorannoo Fiixee Gadameessaa Taasisuu

Qorannoon Kansari Fiixee Gadameessaa qorannoo durii