Bu'aalee Fayyaa Fooyya'oo Hawaasa Finfinneetiif (First Nations) Deeggaruu

Fayyin uummata Aborijiinaalii fi Toores Istireet Ayilaandarii seenaa, aadaa, quunnamtii biyyaa fi dhiibbaa koloneeffannaa kan walirraa hin cinnedha. Bu'aa fayyaa uummata First Nations fooyyessuun tajaajila dabalataa dhiyeessuu qofa miti. Kun dhaggeeffachuu, barachuu fi dizaayinii fi dhiyeessii tajaajila fayyaa dhimma irratti yaaduu gaafata.

1. Garaagarummaa Fayyaa Hubachuu

Garaagarummaan abdi jireenyaa uummata Aborijiinaalii fi Toores Istireet Ayilaandarii fi lammilee Awustiraaliyaa dhalattoota hin taane gidduu jiru hamma fudhatama hin qabneen bal'aadha — gara dhiiraaf waggaa saddeet fi dubartootaaf waggaa torba. Awustiraaliyaanota dhalattoota ta'an keessatti dhibeewwan daddarboo hin taane, dhibeewwan sammuu, kaansarii, dhibee shukaaraa, fi dhibee sirna afuura baafachuu baay'ee mul'atu. Isaan hospitaala seenuuf carraa guddaa qabu tajaajila sirrii fi yeroo isaa eeggate argachuufis carraan isaanii xiqqoodha.

Istaatistiiksiin kunniin akka hin oolamnetti hin ilaalaman. Isaan kun bu'aa qabeenya dhabuu, deega, loogii sanyummaa, fi aadaa fi hawaasa balleessuu dhimma karooraan jalqabame kan koloneeffannaadhaan eegalee fi bifa adda addaadhaan har'as itti fufee jirudha.

1.1  Murteessitoota Hawaasummaa Fayyaa Dhalattootaa

Fayyaan haalawwan namoonni keessatti dhalatan, guddatan, jiraatan, hojjetan, fi dullooman dhaan to'atama. Uummata Aborijiinaalii fi Toores Istireet Ayilaandarii hedduuf, haalawwan kunniin mana uummatni keessatti dhiphatu, wabii nyaataa dhabuu, bishaan qulqulluu argachuu dhabuu hawaasa baadiyyaa keessatti, hidhamuu baay'ee, carraawwan barnootaa gahaa hin taane, fi loogii sanyummaa guyyaa guyyaan dabalatee tajaajila fayyaa keessatti dhiibbaa qabu dabalata.

Murteessitoota hawaasummaa kana furuun akkuma tajaajila fayyaa kiliniikaa dhiyeessuu barbaachisaadha. Sababawwan hundee fayyaa dhabuu osoo hin furin, sagantaaleen fayyaa baay'ee dizaayini godhaman iyyuu dhiibbaa muraasa qabu.

2. Tajaajilli Fayyaa Aadaadhaan Nageenya Qabu Maali?

Nageenyi aadaa beekumsa aadaa yookiin leenjii of-eeggannoo dhimma aadaa irra darba. Kunis naannoo uummatni Aborijiinaalii fi Toores Istireet Ayilaandarii dhugumaan nageenya keessa — miira, hafuura, aadaa, fi qaamaan — tajaajila fayyaa wajjin sodaa loogii yookiin xiyyeeffannoo dhabuu malee akka quunnaman uumuu jechuudha.

2.1  To'annoo Hawaasaa

Dhaabbileen fayyaa to'annoo hawaasa Aborijiinaalii keessatti argaman (ACCHOs) tajaajila fayyaa uummata First Nations dhiyeessuuf sadarkaa dhahataa isaa olaanaadha. Bulchiinsaa fi hojiirra oolmaa hawaasa Aborijiinaaliitiin kan to'ataman, tajaajila fayyaa jalqabaa bal'aa fedhii hawaasaa irratti hundaa'e, aadaadhaaf kabaja kan qabu, fi namoota hawaasa tajaajilan hubataniin kan dhiyaatudha. Awustiraaliyaa keessa ACCHOs 140 ol jiru, isaanis tajaajila idilee irra deebii bu'aa tajaajila fayyaa fooyya'aa dhukkubsattoota Aborijiinaaliif argamsiisu.

2.2  Biyyoo Fayyisuu fi Fayyaa

Uummata Aborijiinaalii hedduuf, fayyaan biyya — lafa, bishaan, biqiltuu, bineensota, fi iddoowwan hafuuraa kan hunde aadaa ta'an wajjin cimsee walitti hidhata. Sagantaaleen quunnamtii biyyaa, gochawwan aadaa, fi fayyisuu aadaa tajaajila fayyaa dabalatee dhiyeessan tajaajila kiliniikaa qofa irra caalaatti bu'a qabeessa fi fudhatama bal'aa argatu.

2.3  Afaan fi Quunnamtii

Awustiraaliyaan manneen afaanota Aborijiinaalii fi Toores Istireet Ayilaandarii dhibba hedduu qabdi. Odeeffannoo fayyaa fi tajaajila afaaniin dhiyeessuu — yookiin ogeessota hiika afaanii haala aadaa fi jechoota hubatanii fayyadamuun — dirqamadha. Kunis ulaagaa bu'uuraa tajaajila fayyaa aadaadhaan nageenya qabudha.

3. Fayyaa Sammuu fi Nageenya Miiraa fi Hawaasummaa

Yaad-rimeen nageenya hawaasummaa fi miiraa (SEWB) caasaa uummata Aborijiinaalii fi Toores Istireet Ayilaandarii fayyaa sammuu hubachuuf fayyadamudha. Kunis quunnamtii qaamaa, sammuu fi miiraa, maatii fi qomoo, hawaasa, aadaa, biyya, fi hafuura dabalata. Fayyaan dameewwan walitti hidhaman kana irraa gargar bahuu akka hin dandeenye hubata.

Tajaajilli fayyaa sammuu idilee yeroo baay'ee uummata Aborijiinaalii bifa aadaadhaan nageenya qabuun gargaaruuf gahaa hin taane. Tarkaanfiiwwan hawaasaan hogganaman, tajaajila gargaarsa hatattamaa 13YARN (13 92 76), fi sagantaaleen fayyisuu aadaa irratti hundaa'an karaa gahaa ta'een gargaarsa dhiyeessu.

4. Fayyaa Diijitaalaa fi Hawaasa First Nations

Fayyaan diijitaalaa carraawwan dhugaa tajaajila fayyaa gara hawaasa baadiyyaa fi naannooleetti babal'isuuf, odeeffannoo afaaniin dhiyeessuuf, fi hawaasni deemsa fayyaa isaanii ofii isaanii akka to'atan humna uumuuf gargaara. Haa ta'u malee, furmaatoonni diijitaalaa bu'aa qabeessa akka ta'aniif hawaasa wajjin dizaayini ta'uu qabu.